Honor ponad życie

7 lutego 2018 r. przypada 103. rocznica stracenia niezłomnego człowieka, porucznika Stanisława Kaszubskiego, ps. „Król” (10.10.1880 – 7.2.1915), żołnierza I Pułku Piechoty Legionów, nieugiętego obrońcy sprawy polskiej. „Za to, że reprezentował mężnie i dumnie honor żołnierzy polskich (…) Ziemia Pilźnieńska oddała rycerzowi i męczennikowi godny hołd i zasłużoną cześć”.

W związku z rocznicą, Urząd Miasta Pilzna pozyskał archiwalne materiały z 1934 r., opracowane w 20. rocznicę „czynu zbrojnego Józefa Piłsudskiego” przez komitet redakcyjny pod kierownictwem ppłk. Zygmunta Zygmuntowicza i Józefa Lachowskiego. Jest to beletryzowana relacja z aresztowania, przesłuchania w sądzie i wydania wyroku – kary śmierci przez powieszenie na rynku w Pilźnie – Stanisława Kaszubskiego „Króla”. Materiały nadesłał pan Michał Młynarski.

Stanisław Kaszubski - warszawiak, syn powstańca styczniowego, kształcił się w stolicy, Płocku oraz Wilnie. Relegowany ze szkół za działalność w licznych organizacjach patriotycznych, świadectwo maturalne uzyskał w Odessie, w 1904 r. Rok później, związany z Socjaldemokracją Królestwa Polskiego i Litwy, obrawszy pseudonim „Król”, uczestniczył w Rewolucji 1905 r. Aresztowany i skazany na zesłanie do Archangielska, ostatecznie został wydalony z granic Cesarstwa Rosyjskiego. W 1908 r. osiedlił się w Krakowie, podjął studia na UJ, aktywnie działając w Związku Strzeleckim, gdzie ukończył kurs oficerski. Z chwilą wybuchu I wojny św. Kaszubski wstąpił do oddziałów organizowanych przez Józefa Piłsudskiego, otrzymując przydział do I Brygady 1 Pułku Legionów. 12 listopada 1914 r. został mianowany na podporucznika. 23-26 grudnia 1914 r. wraz ze swym batalionem brał udział w bitwie pod Łowczówkiem. Dostał się do niewoli rosyjskiej.

Skazany na karę śmierci przez powieszenie, przetrzymywany był w powiatowym więzieniu w Pilźnie. Wyrok wykonano 7 lutego 1915 r. Pochowany został w bezimiennym grobie. Był jedynym oficerem legionowym, który zginął w ten sposób w czasie I wojny światowej. 2 listopada tego samego roku, po zajęciu Pilzna przez wojska austriackie, ekshumowano ciało Stanisława Kaszubskiego i pochowano z honorami na cmentarzu w Pilźnie. W 1922 r., dekretem Naczelnego Wodza RP, Kaszubski został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, siedem lat później odznaczono go Krzyżem Niepodległości z Mieczami. Na cmentarzu w Pilźnie postawiono nagrobek i pomnik ku jego czci, z zebranych funduszy społecznych.

„Osądzony za zdradę stanu, wierny Ojczyźnie i wierny Panu”  - zawsze niech trwa Pamięć o bohaterstwie walczących o wolność Polski.

Składamy serdeczne podziękowania panu Michałowi Młynarskiemu za udostępnienie materiałów.
dr Marzena Baum - Gruszowska Kustosz Muzeum Regionalnego w Pilźnie